آفتاب سوختگی یکی از شایع ترین آسیب های پوستی است که در اثر قرار گرفتن بیش از حد یا نادرست در برابر اشعه ماورای بنفش (UV) خورشید به وجود میآید. این آسیب در اغلب موارد سطحی است اما اگر تکرار شود یا شدت زیادی داشته باشد، به لایه های عمیق پوست نفوذ کرده و عوارض جدی در پی خواهد داشت.
با توجه به افزایش مدت زمان قرار گرفتن در معرض نور خورشید در فصول گرم سال و افزایش شدت اشعه UV در بسیاری از مناطق، آگاهی از علائم، روش های پیشگیری و درمان آفتاب سوختگی، اهمیت بسیاری دارد. در این مقاله، تمامی نکات کلیدی درباره این مشکل رایج پوستی را بررسی میکنیم.
آفتاب سوختگی چیست؟
آفتاب سوختگی واکنش التهابی پوست در برابر اشعه فرابنفش خورشید است که پس از قرار گرفتن طولانی یا شدید در معرض آفتاب بدون محافظ مناسب، ایجاد میشود. این آسیب به صورت قرمزی و حساسیت خفیف بروز پیدا میکند یا در موارد شدیدتر با تاول، تورم، سوزش و پوسته ریزی همراه است.
آفتاب سوختگی به دو شکل بروز پیدا میکند. آفتاب سوختگی سطحی یا آفتاب سوختگی شدید، آسیب ناشی از آفتاب از چند ساعت پس از تماس با نور خورشید شروع میشود و علائم آن طی 24 تا 72 ساعت به اوج میرسد.
علائم و نشانههای آفتاب سوختگی
شدت علائم آفتاب سوختگی بستگی به نوع پوست، مدت زمان تماس با نور خورشید و شدت اشعه UV دارد. این علائم اغلب به صورت تدریجی ظاهر میشوند.
- قرمزی پوست
- حساسیت و سوزش در نواحی آسیب دیده
- تورم و التهاب
- پوسته پوسته شدن پوست پس از چند روز
- تاول زدن در موارد شدیدتر
- خشکی، خارش و کشیدگی پوست
- تب، لرز، سردرد یا تهوع در موارد شدید
نواحی آسیب پذیر شامل صورت، گردن، شانه ها، بازوها و پشت پا است که بیشتر در معرض نور خورشید قرار دارند.
بیشتر بخوانید: اگزما پوستی چیست؟ بررسی علائم و درمان اگزما پوستی
عوامل موثر در بروز آفتاب سوختگی
آفتاب سوختگی نتیجهی تجمع چند عامل است که خطر را افزایش میدهد. از مهم ترین این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد.
| مدت زمان زیاد حضور در فضای باز در ساعات اوج تابش آفتاب بین۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر |
| عدم استفاده از کرم ضدآفتاب یا استفاده نادرست از آن |
| پوست روشن و نازک که ملانین کمتری دارد |
| زندگی یا سفر به مناطق کوهستانی یا استوایی با شدت UV بالا |
| تماس پوست خیس یا عرق کرده با آفتاب مانند بعد از شنا |
| مصرف برخی داروها مانند آنتی بیوتیکها، داروهای ضدالتهاب یا داروهای هورمونی که حساسیت به نور را افزایش میدهند |
| عدم استفاده از پوشش مناسب مانند کلاه، عینک آفتابی یا لباس آستین بلند |
بهترین روشهای پیشگیری از آفتاب سوختگی
پیشگیری، همواره بهترین راه برای مقابله با آفتاب سوختگی است. نکات زیر نقش مهمی در محافظت از پوست ایفا میکنند.
- استفاده از کرم ضدآفتاب با SPF 30 یا بالاتر، حداقل ۱۵ تا ۳۰ دقیقه قبل از خروج از منزل
- تمدید کرم ضدآفتاب هر دو ساعت، به ویژه پس از تعریق یا شنا
- پوشیدن لباس های نخی و روشن، کلاه لبه دار و عینک آفتابی UV دار
- پرهیز از قرار گرفتن در معرض آفتاب در ساعات اوج تابش خورشید
- ماندن در سایه یا استفاده از چتر هنگام حضور در فضای باز
- نوشیدن آب کافی برای جلوگیری از دهیدراته شدن بدن و پوست
درمان خانگی آفتاب سوختگی
در موارد خفیف تا متوسط، میتوان آفتاب سوختگی را با راهکارهای خانگی کنترل کرد. این درمان ها به کاهش التهاب و تسکین درد کمک میکنند. استفاده از کمپرس آب سرد روی پوست آسیب دیده به کاهش التهاب و سوزش کمک میکند. از یخ مستقیم استفاده نکنید، چون ممکن است پوست را بیشتر تحریک کند. یک پارچه تمیز را با آب سرد خیس کرده و چند دقیقه روی ناحیهی سوخته قرار دهید.
آلوئه ورا به دلیل خواص ضد التهابی و مرطوبکننده، یکی از بهترین درمانهای طبیعی برای آفتابسوختگی است. ژل خالص آلوئه ورا (ترجیحا مستقیما از برگ گیاه) را روی پوست بمالید تا التهاب و قرمزی کاهش یابد.
ماست دارای باکتریهای مفیدی است که به ترمیم پوست کمک میکنند. یک لایه نازک ماست ساده و سرد روی پوست بمالید و پس از ۱۰ تا ۱۵ دقیقه با آب ولرم بشویید. همچنین، چای سیاه سرشار از آنتیاکسیدان و تانن است که به ترمیم پوست کمک میکند. چند عدد چای کیسهای را در آب داغ خیس کرده، پس از خنک شدن روی پوست بگذارید یا با پنبه محلول آن را بمالید.
درمان پزشکی آفتاب سوختگی و زمان مراجعه به پزشک
در مواردی که آفتابسوختگی شدید یا گسترده باشد، درمانهای خانگی به تنهایی کافی نیستند و نیاز به مداخله پزشکی وجود دارد. آفتابسوختگی شدید میتواند منجر به بروز علائم سیستمیک مانند تب، تهوع، سرگیجه، سردرد و حتی کم آبی بدن شود.
در این شرایط، مراجعه به بهترین متخصص پوست و مو در غرب تهران یا محل زندگی خودتان، ضروری است تا از عوارض جدی جلوگیری شود. در ادامه با روشهای درمان پزشکی آفتاب سوختگی و نشانههایی که نیاز به مراجعه به پزشک دارند، آشنا شوید.
داروهای ضدالتهاب
پزشک ممکن است داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن تجویز کند تا درد، تورم و التهاب کاهش یابد. این داروها همچنین به کنترل تب کمک میکنند.
پمادهای موضعی
- کورتیکواستروئیدهای موضعی مانند کرم هیدروکورتیزون برای کاهش التهاب، قرمزی و خارش پوست تجویز میشوند.
- در موارد عفونت، کرمهای آنتیبیوتیکی موضعی ممکن است برای پیشگیری یا درمان عفونت ثانویه ناشی از تاولها مورد استفاده قرار گیرد.
داروهای خوراکی
در صورت بروز عفونت یا تاولهای وسیع، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک خوراکی تجویز کند. همچنین در صورت وجود واکنشهای حساسیتی، داروهای آنتیهیستامین برای کاهش خارش و التهاب پیشنهاد میشود.
پانسمان استریل
برای سوختگیهای شدید همراه با تاول، ممکن است پزشک پانسمانهای مخصوص ضد عفونیکننده و ترمیمی مانند پانسمان هیدروژل یا گاز استریل آغشته به پماد را توصیه کند تا از عفونت جلوگیری کرده و به بهبود پوست کمک شود.
سرم
در مورد کمآبی بدن یا زمانی که فرد قادر به نوشیدن مایعات نیست (به خصوص در کودکان و سالمندان)، تجویز سرم و مایعات وریدی در مراکز درمانی ضروری خواهد بود.
عوارض و خطرات آفتاب سوختگی در بلندمدت
تکرار آفتاب سوختگی، مخصوصا در کودکان و نوجوانان، عواقب جدی در آینده خواهد داشت.
- افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست
- پیری زودرس پوست شامل چین و چروک، لکه های قهوه ای و کاهش خاصیت ارتجاعی پوست
- تغییرات غیرطبیعی در رنگ دانه های پوست
- ضخیم شدن غیرطبیعی پوست یا بروز زخم های مزمن
- افزایش حساسیت دائمی به نور خورشید
جمع بندی
آفتاب سوختگی مشکلی رایج اما قابل پیشگیری است. با رعایت اصول سادهای مانند استفاده منظم از کرم ضد آفتاب، پوشش مناسب و پرهیز از آفتاب در ساعات اوج تابش، میتوان به سادگی از آسیب به پوست جلوگیری کرد. در صورتی که با علائم شدید یا مکرر مواجه شدید، مراجعه به پزشک متخصص پوست اهمیت زیادی دارد تا از عوارض احتمالی در آینده جلوگیری شود.
در این زمینه، دکتر قدسی بهعنوان یکی از متخصصان برجسته پوست و مو با سابقه ای درخشان در تشخیص و درمان مشکلات ناشی از تابش آفتاب، میتواند همراهی مطمئن برای شما باشد.