قارچ پوست سر یک عفونت شایع و مسری است که میتواند هر فردی را درگیر کند، اما بیشتر در کودکان دبستانی دیده میشود. این عارضه معمولاً از طریق تماس مستقیم یا استفاده از وسایل مشترک منتقل میشود و با علائمی مثل خارش، التهاب، پوستهریزی و حتی ریزش مو همراه است. اگر به موقع تشخیص داده شود، با داروهای خوراکی و شامپوهای ضدقارچ قابل کنترل و درمان است. در این مقاله، با علائم قارچ پوست سر و روشهای درمان آن آشنا میشویم.
قارچ پوست سر چیست و چگونه ایجاد میشود؟
قارچ پوست سر که با نام علمی تینهآ کاپیتیس (Tinea Capitis) شناخته میشود، یک عفونت قارچی واگیردار است که بیشتر در کودکان دیده میشود. این بیماری با خارش، پوستهپوسته شدن و گاهی ریزش مو همراه است و عامل آن قارچهایی به نام درماتوفیت هستند که به ساقه و فولیکول مو نفوذ میکنند.
از نظر بالینی، دو نوع التهابی و غیرالتهابی دارد که در نوع شدیدتر ممکن است باعث زخم یا ریزش موی دائمی شود. شکل ظاهری ضایعات به صورت دایرههای برجسته و با مرکز روشن است، به همین دلیل نام کرم حلقوی برای آن انتخاب شده، گرچه هیچ ربطی به کرم ندارد.
علائم قارچ پوستی سر چیست؟
شایعترین علامت قارچ پوست سر (تینهآ کاپیتیس) خارش شدید پوست سر است که معمولاً در نقاط آسیبدیده احساس میشود. سایر علائم عبارتند از:
- در نواحی مبتلا، موها شکننده میشوند و ممکن است نقاط سیاه کوچکی روی پوست دیده شود.
- پوست سر قرمز، ملتهب و پوستهپوسته شده و بهصورت کچلی نقطهای یا لکههای دایرهای شکل ظاهر میشود.
- ریزش مو به شکل تکهای و دایرهای یکی از علائم بارز است که در این مناطق ممکن است دانههای سیاه مشاهده شود.
- ممکن است نقاط حساس روی پوست سر به وجود بیاید که لمس آنها دردناک است.
- غدد لنفاوی اطراف گردن ممکن است متورم شوند و گاهی تب خفیف هم دیده میشود.
- اگر درمان نشود، ضایعات قارچی میتوانند به تدریج گسترش یافته و سطح وسیعی از پوست سر را درگیر کنند.
علت ابتلا به قارچ پوست سر چیست؟
قارچ پوست سر ناشی از نوعی قارچ به نام درماتوفیت است که معمولاً روی لایههای مرده پوست، مو و ناخنها رشد میکند. قارچهای پوستی محیطهای گرم و مرطوب را دوست دارند و در پوستهای عرقکرده بهراحتی تکثیر میشوند.
عفونت قارچی پوست سر میتواند به سه شکل منتقل شود:
- تماس مستقیم با فرد آلوده، که شایعترین راه انتقال است.
- تماس با حیوانات مبتلا، مانند بچهگربهها، تولهسگها یا سایر حیوانات خانگی و مزرعهای که ممکن است حامل قارچ باشند.
- تماس با اشیایی که به تازگی توسط فرد یا حیوان آلوده استفاده شدهاند، مثل لباس، حوله، ملحفه، شانه و برس.
قارچ پوست سر باعث آسیب به لایه بیرونی پوست و مو میشود که منجر به خشکی، شکنندگی و ریزش مو و ایجاد لکههای پوستی میگردد. به همین دلیل، رعایت بهداشت فردی و استفاده از وسایل شخصی جداگانه، به ویژه در تماس با افراد یا حیوانات مشکوک، نقش مهمی در پیشگیری از این بیماری دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر روی پوست سر نشانههایی مانند ریزش مو، خارش، پوستهپوسته شدن یا هر تغییر غیرمعمول دیگری دیدید، بهتر است هر چه سریعتر به بهترین متخصص پوست و مو در غرب تهران مراجعه کنید. چون برخی بیماریهای پوست سر علائم مشابهی دارند و تشخیص درست فقط با معاینه پزشکی ممکن است. استفاده از داروهای بدون نسخه معمولا برای درمان عفونتهای قارچی کافی نیست و مراجعه به پزشک برای شروع درمان اصولی ضروری است.
بیشتر بخوانید: درمان قارچ پوستی پا
راههای درمان قطعی قارچ پوست سر
اولین و مهمترین گام مراجعه به متخصص پوست و مو است تا نوع قارچ و شدت عفونت مشخص شود. در ادامه روش های درمان قارچ پوست سر را بررسی میکنیم.
| شامپوهای ضد قارچ: استفاده از شامپوهای حاوی مواد آنتیفانگال مثل کتوکونازول یا سولفید سلنیوم، حداقل ۲ تا ۳ بار در هفته و طبق دستور پزشک یا داروساز، کمک زیادی به کنترل عفونت میکند. |
| داروهای خوراکی و موضعی: در موارد شدیدتر، داروساز داروهای خوراکی مثل گریزئوفولوین، تربینافین یا فلوکونازول و همچنین کرمهای موضعی ضد قارچ مانند کلوتریمازول تجویز میکند که باید طبق نسخه و دوره درمان مصرف شوند. |
| کورتیکواستروئیدها: اگر التهاب یا زخم شدید باشد، پزشک ممکن است داروهای ضد التهاب مانند پردنیزون تجویز کند تا التهاب کاهش یافته و ریزش مو جلوگیری شود. |
| رعایت دقیق دستورات درمانی: پیگیری منظم و گزارش عوارض جانبی به پزشک در بهبود نتیجه درمان بسیار موثر است. |
درمان خانگی قارچ پوست سر
| روغنهای ضد قارچ: استفاده روزانه از روغنهایی مانند روغن درخت چای یا روغن نیمهگرما به کاهش التهاب و بهبود وضعیت پوست کمک میکند اما درمان قطعی نیست. |
| سیر: سیر لهشده مخلوط با روغن نارگیل و ماساژ دادن آن روی پوست سر به دلیل خواص ضد قارچی، میتواند به کنترل عفونت کمک کند. |
| سرکه سیب: مخلوط سرکه سیب با آب (سرکه بیشتر باشد) را با پنبه روی پوست سر بمالید و بعد از مدتی بشویید؛ این روش نیز خاصیت ضد قارچی دارد و در بهبود کمککننده است. |
| تغذیه سالم: مصرف مایعات کافی، مواد غذایی ضد قارچ (مثل سیر و زنجبیل) و غذاهای غنی از آنتیاکسیدان به تقویت سیستم ایمنی و تسریع بهبود پوست کمک میکند. |
| مکملهای غذایی: ویتامین D، ویتامین C، زینک و رزورسینول میتوانند به بهبود شرایط پوست سر کمک کنند؛ بهتر است قبل از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت شود. |
این روشها در کنار هم میتوانند روند درمان قارچ پوست سر را تسریع کنند، اما همیشه درمان پزشکی تخصصی و پیگیری دقیق آن پایه و اساس بهبودی است.
جمع بندی
قارچ پوست سر بیماری آزادهنده ای است که با علائمی مثل خارش، قرمزی، التهاب و ریزش مو همراه است و معمولاً به دلیل رعایت نکردن بهداشت یا تماس با افراد یا حیوانات آلوده ایجاد میشود. درمان این عفونت معمولاً با داروهای ضدقارچ انجام میشود و نیازمند پیگیری دقیق و ادامه درمان تا زمان توصیه شده توسط پزشک است، چون قطع زودهنگام میتواند باعث برگشت بیماری شود.
مراجعه به متخصص پوست برای تشخیص دقیق و شروع سریع درمان اهمیت زیادی دارد تا از پیشرفت عفونت و عوارض بیشتر جلوگیری شود. رعایت بهداشت شخصی و تغذیه مناسب نیز نقش موثری در پیشگیری و بهبود این بیماری دارد.